تاريخ : 1391/2/24
کد مطلب: 246
نگاه تأويلى به آيات قرآن در «نقض»

نگاه تأويلى به آيات قرآن در «نقض»

شيوه بهره ‏گيرى از تأويل آيات قرآنى در کتاب نقض، اساسى ‏ترين دغدغه مقاله حاضر است. در اين مقاله، پس از توضيحى مختصر در باره تفاوت تفسير و تأويل، مطلبى به اختصار در باب کاربرد واژه «تأويل» و تنوّع معانى  آن در نقض، آمده است. آن گاه به بررسى نمونه ‏هاى برجسته از تأويل آيات قرآنى در نقض پرداخته شده است.

  بخش اعظم کاربرد آيات قرآنى در نقض، پس از استشهادهاى لفظى (لغوى،  فقهى، تاريخى و ...)، به تطبيق ‏هاى کلامى و از آن مهم ‏تر، برداشت ‏هاى تأويلى، اختصاص مى ‏يابد. ذکر اين تأويل ‏ها گاه در سياق ردّيّه بر اتهام ها و افتراهاى حريف بوده و فى المثل در ردّ اين تأويل که مقصود از «وَ التّينِ وَ  الزَّيْتُونِ» على عليه ‏السلام و فاطمه عليها السلام بوده باشند، سخن از چنين تأويلى به ميان آمده و گاه اين تأويلات در سياق پذيرش، اثبات يا تأييد عقيده مؤلّفْ صورت گرفته است. بررسى بخشى از تأويل ‏هاى به کار گرفته شده در نقض، مى ‏تواند خواننده را به اين نتيجه نزديک سازد که ميزان کاربرد برداشت‏ هاى تأويلى نسبت به مباحث تفسيرى، تا چه ميزان پُرتأثير و جريان ‏ساز بوده است. اين تأثير را حتّى مى ‏توان در برخى تأويلات باز بسته به شيعه که از زبان خصم بيرون مى ‏تراود، واکاوى کرد و از آن طريق، مجالى را که زمينه ‏سازِ چنان اتّهاماتى شده، نشانه گرفت. بى ‏شک، با شناخت اين گُسل ‏هاست که گام‏ هاى نخست در آسيب ‏شناسىِ فرقه ‏هاى آغازين اسلامى، برداشته مى ‏شود.

کليدواژه ‏ها: تأويل قرآن، انديشه‏ هاى کلامى، تفسير، کتاب نقض، عبد الجليل رازى.

 

*. عضو هيئت علمى دانشگاه قم.